یادداشت مختصر «تأملی بر دوران سربازی» در سایت تحلیلی «الف» جرقه خاموش شدهای را در ذهنم دوباره شعلهور ساخت تا برخی مسائلی که قبلاً بدان میاندیشیدیم را مکتوب کنم. ابتدای این نوشتار مناسب است اشاره کنم که نگارنده، معتقد به حذف دوران سربازی نیست و از آن کسانی است که این دوران را طی کرده است و در این دوران، شاهد پیامدها و تبعات فرهنگی منفی و تغییر ذهنیت عدهای از سربازان به نظام بود و با این نوشتار قصد دارد توجهات مسئولان و نهادهای فرهنگی و پژوهشی و حتی امنیتی و رسانههای کشور را به انجام تحقیقاتی جدی درباره تبعات و پیامدهای منفی حوادث دوران سربازی معطوف نماید.
غفلت مراکز پژوهشی و امنیتی ما از دوران سربازی
دوران سربازی، دورانی است که ذهن اکثراً جوانان جامعه را به خود مشغول کرده است. کمتر جوانی و خصوصاً دانشجویی را پیدا میکنی که به این مسأله فکر نکرده باشد و برای فرار، کاهش مدت، معافیت و کم کردن سختیهای آن برنامهریزی نکرده باشد. اگر از عدهای معدود بگذریم که این دوره را بنا به هر دلایلی ـ معافیت یا فرار از آن ـ نمیگذرانند، امّا این دوران از آن مسائلی است که به شدّت نیازمند تحقیقات جامع روانشناختی و جامعهشناختی و هویتشناختی و... است؛ مسألهای که در جامعه و به خصوص در مراکز تحقیقاتی ما از آن غفلت شده است و کمتر رسانه یا نشریهای می بینید که به صورت جدی و عمیق و غیر ژورنالیستی، تلاشی در تحلیل این دوران داشته باشد.
البته جو کاذب و غیرواقعی نظامی و امنیتی درباره این مسأله و ارتباط آن با امنیت ملی کشور باعث شده است که کمتر پژوهشگر یا نشریه یا مرکز تحقیقاتی به خود جرأت بدهد که این دوران را تحلیل و ارزیابی کند.
برخوردهای بد و زننده؛ از عوامل بدبینی به نظام
دوران سربازی، از آن دورانهایی است که جوانان این مرز و بوم به نوعی با اقشار و محیطهای نظامی جامعه از نزدیک آشنا میشوند. چه بسا رفتارهای زننده و بد و احیاناً تحقیر و توهین برخی عوامل رده پایین این اقشار، ممکن است بدبینی سربازان تحت امر او یا پادگان سری آن در اذعان دیگر جوانان نسبت به نظام و انقلاب و رهبری شود. متأسفانه مواردی از این برخوردها وقتی در جامعه میپیچد باعث میشود که نسل جوان به ویژه فارغالتحصیل جامعه دانشگاهی ما به شدت از این مسأله ـ طی خدمت دوران سربازی ـ فراری باشد و دست به اقداماتی بزنند که تعجب هر آدمی را به همراه دارد.
پرهیز مراکز تحقیقاتی از حل مشکلات محسوس جامعه
سئوال از مسئولان و نهاهای حکومتی درباره سربازی فراوان است و چه بسا تاکنون این نهادها و مسئولان درباره دوران سربازی مورد مطالبه واقع نشدهاند. جنبش دانشجویی و رسانه ها تاکنون کمتر مطالبه ای از مسئولان در این باره داشتهاند. یک مطالبه جدی اینکه آیا شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگر نهادهای فرهنگی تا به حال به این مسأله از منظر فرهنگی نگریستهاند و تبعات فرهنگی آن را رصد کردهاند؟ آیا مراکز تحقیقاتی نظامی ما ـ چه سپاه پاسداران، چه ارتش و چه نیروی انتظامی و وزارت دفاع و ... ـ با رویکرد فرهنگی و جامعهشناختی، روی تأثیرات دوران سربازی بر جوانان، ذهنیت سربازان نسبت به خودشان و نظام و رهبری تحقیق کردهاند؟ آیا علل مختلف فرار عدهای از این دوران را تحلیل کردهاند؟ این که چه راه حلهایی برای تغییر وضعیت فعلی وجود دارد؟ چرا نسل جوان به ویژه فارغالتحصیلان دانشگاهی ما از این دوران گریزانند؟ از سویی دیگر، چرا پژوهشگران و اساتید حوزه و دانشگاه از پرداختن و تحلیل این دوران گریزانند؟ آیا به راستی این مسألهای از مسائل جامعه ما نیست؟
آیا این مسأله نباید در پژوهشگاهها و مراکز تحقیقاتی ما بررسی شود؟ ظاهراً نه، چرا که متأسفانه یک بخش پاسخ به این بر میگردد که پژوهشگاهها و مراکز تحقیقاتی ما کمتر عادت دارند روی مسائل محسوس و معضلات اصلی و حقیقی جامعه تحقیق و پژوهش کنند؟
اگر از ترس و نگرانی عده بسیار معدود و یا رسانهای از این مسأله و حساسیت این مسأله از بعد امنیت ملی و تبعات منفی آن بگذریم، آیا این مراکز نباید به صورت محرمانه تحقیقاتی روی تأثیرات و پیامدهای این دوران بر نسل جوان و به خصوص دانشگاهی ما داشته باشند؟ چند تا کتاب این باره منتشر کردهاند؟ و از سویی مراکز تحقیقاتی و رسانههای ما ـ به ویژه رسانه ملی ـ از این دوران نسبتاً طولانی اما بسیار موثر در رویکردشان به نظام، چنان غفلت میکنند و خلأ کتاب، منابع تحقیقاتی و پایاننامه در این باره آن قدر مشهود و محسوس است کانّه چنین مسألهای در جامعه اصلاً مطرح نیست! چرا درباره برخی پدیدههای ضریب و اهمیت متناسب را به آنها نمیدهیم و برخی مسائل که مشکل حاد و دغدغه اصلی جوانان ما نیست، را حاد و ویژه جلوه میدهیم و از خیلی مسائل دیگر چشم می پوشیم؟
به راستی مشکل جوان و دانشجوی امروز ما بیشتر بیکاری، اعتیاد و سربازی است یا عرفانهای نوظهور؟ ما منکر فعالیت برای تبیین عرفانهای نوظهور و معنویتهای سکولار در جامعه علمی و دانشگاهی نیستیم امّا سؤالمان این است که چرا باید از مسائل اساسی مانند اعتیاد، ترس از سربازی، مفاسد اخلاقی و فشارهای جنسی که بیشتر گریبانگیر جوانان دانشجو و دانشگاهی ما شده است، غفلت شود و کاری جدی و برنامه و استراتژی مدون برای این گونه مسائل نداشته باشیم؟
ضرورت تحقیق درباره ذهنیت سربازان نسبت به نظام و انقلاب و رهبری
سخن درباره تأثیرات دوران سربازی بر نسل جوان و همچنین تأثیر این دوران بر ذهنیت جوانان نسبت به نظام و انقلاب و رهبری که بسیار زیاد است و بحث در این باره ساعتها به طول خواهد انجامید. در این نوشتار کوتاه، فرصتی برای پرداخت به نکات مثبت این دوران برای عدهای از جوانان نیست که آن هم باید در جای خود بررسی شود اما بحث این نوشتار پرداخت به بعد دیگر آن است؛ مسألهای که مستقیماً به شورای امنیت عالی و شورای عالی انقلاب فرهنگی مرتبط است ولی این نهادها چه کارها و رویکردهایی برای کاهش تبعات منفی و تغییر وضعیت آن به سمت مطلوب اتخاذ کردهاند؟ اگر چه در سالهای اخیر، قوانینی برای تغییر وضعیت فعلی سربازی یا استفاده از سربازان در جایگاه تخصصی تحصیلیشان وضع شده است اما بسیاری از آنها یا هنوز اجرایی نشده است و یا این که بسترهای اجرایی شدن آن هنوز فراهم نشده است.
خوشبختانه حرکت فعلی دوران سربازی به سمت مثبتی در جریان است اما سرعت این تحولات و تغییر بسیار کند است و در عملیاتی شدن آن به درازا کشیده می شود. باید فکری برای تسریع در اجرایی شدن قوانین جدید و همچنین تدوین قوانین جدید برای دوران سربازی متناسب با نیازها و شرایط فعلی کشور کرد.
به نظر میرسد که درباره دوران سربازی باید تحقیقات زیر حتماً صورت پذیرد و چه بسیار موضوعاتی که بدان باید افزوده شود تا شناخت جامعتر و دقیقتری برای تحلیل این پدیده داشته باشیم:
1. ذهنیت جوانان و به ویژه نسل دانشگاهی ما به دوران سربازی
2. علل تصورات ـ چه مثبت و چه منفی ـ جوانان به دوران سربازی
3. کشورهای دیگر چه تجربیاتی در خصوص دوران سربازی و به دست آوردن رضایت جوامع و جوانشان داشتهاند؟
4. نوع نگاه جامعه به سرباز و نظامیان و بررسی و تحلیل علل آن
5. بررسی دوران سربازی از مظر روانشناختی و تأثیرات آن بر فکر و روان سربازان
6. بررسی دوران سربازی از منظر هویتشناختی و تأثیرات آن بر هویت ایرانی ـ اسلامی
7. بررسی دوران سربازی از منظر امنیت ملی
8. بررسی تأثیر انواع معافیتها بین سربازان و جوانان
9. بررسی رابطه سربازی و فرهنگ و اخلاق عمومی جامعه
10. بررسی رابطه دوران سربازی و تبلیغات سوء دشمنان نظام و...
امیدوارم که این نوشتار، توجهات مسئولان و نهادهای فرهنگی، پژوهشی، امنیتی و رسانههای کشور را درباره دوران سربازی را به همراه داشته باشد.
دوران سربازی، از آن دورانهایی است که جوانان این مرز و بوم به نوعی با اقشار و محیطهای نظامی جامعه از نزدیک آشنا میشوند. چه بسا رفتارهای زننده و بد و احیاناً تحقیر و توهین برخی عوامل رده پایین این اقشار، ممکن است بدبینی سربازان تحت امر او یا پادگان سری آن در اذعان دیگر جوانان نسبت به نظام و انقلاب و رهبری شود.
نظرات کاربران :