دکتر محمد صادق کوشکی اظهار داشت: پدیده روشنفکری دقیقاً زمانی در ایران آغاز شد که عده‌ای از افراد جامعه در خود خلأیی احساس می‌کردند و سعی داشتند که این خلأ روحی خود را با وابستگی به غرب پر کنند و در واقع غرب را به عنوان منبعی برای پرکردن خلأهای خود می‌دانستند.

استاد دانشگاه تهران ادامه داد:‌ به مرور زمان افرادی که غرب را برای پرکردن کمبودهای خود انتخاب کرده بودند،‌ خود را روشنفکر نامیدند و در واقع روشنفکری در ایران با کم‌بینی داخلی شکل گرفت و افراد با پایین ‌دیدن خود و وابسته ‌شدن به غرب خود را روشنفکر دانستند.

کوشکی تصریح کرد: شیخ فضل‌الله نوری از مخالفین سرسخت غربی‌ شدن سیاست‌مداران بود و نمی‌توانست غربی‌شدن مشروطه‌ای را که این ‌همه برای تحقق آن تلاش کرده بود،‌ بپذیرد و به همین دلیل سرسختانه در مقابل غربی‌شدن آن ایستاد.

وی با بیان اینکه بر اساس‌های متدهای غربی هیچ‌ امر مقدسی در دایره هستی وجود ندارد،‌ ابراز داشت: مخالفین شیخ شهید که همه از غرب‌گراها بودند، برای تخریب و ترور شخصیتی شیخ از هیچ امری دریغ نکردند و از هر شیوه‌ای که می‌توانستند استفاده کنند، بهره گرفتند.

استاد دانشگاه تهران خاطرنشان ساخت: همیشه در طول تاریخ همین‌گونه بوده است که غرب‌گرایان،‌ غرب‌ستیزان را به عقب‌ماندگی متهم می‌کردند و بدون هیچ‌ واهمه‌ای از مسائل دینی و آخرت و یا هر امر مقدس دیگری دست به تخریب مخالفینشان می‌زدند.

کوشکی اظهار داشت:‌ با وجود اینکه شیخ از جمله آزادی‌خواهان زمانش بود و هم‌چون او در آن دوره بسیار کم‌ پیدا می‌شد، اما به طوری ترور شخصیتی وی قوی بود که مردم زمانه او را فردی استبداد طلب می‌دانستند.

وی ادامه داد: روشنفکران برای حذف غرب‌ستیزان، آنها را دشمن پیشرفت کشور معرفی می‌کردند و این امر اتفاق تازه‌ای نبود و همیشه منتقدین به غرب مورد آماج تهمت‌های غرب‌گرایان و روشنفکران قرار می‌گرفتند.

این کارشناس مسائل سیاسی با بیان اینکه شیخ فضل‌الله نوری فراتر از زمان خود را می‌دید،‌ تصریح کرد: جرم شیخ نیز همین بود که منحصر به زمانه خودش نبود و به همین دلیل پدیده غرب‌گرایی را امری بسیار مضر برای کشورش می‌دانست و اعتقاد داشت که این پدیده در آینده ایران را به نابودی می‌کشاند.

کوشکی ادامه داد: شیخ با این دید بصیرت‌گونه‌ای که داشت همیشه تلاش می‌کرد که از بروز پدیده غرب‌گرایی در ایران جلوگیری کند و شهادتش هزینه بصیرت و آینده‌نگری او بود و در واقع شیخ فضل الله نوری شهید بصیرت بود.

وی ادامه داد: مسائل بسیاری بود که شیخ فضل الله با بصیرتی که داشت آنها را می‌دید، اما هیچ‌وقت کسی نکاتی که او به آنها توجه می‌کرد،‌ را نمی‌فهمید و به همین دلیل هیچ‌گاه حرکت جدی‌ برای دفاع از شیخ صورت نگرفت.

این استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: وقتی فهم جامعه از فهم فرد کمتر باشد،‌ نتیجه آن برداشت اشتباه و نابه‌جا از گفته‌ها و دغدغه‌های فرد می‌شود و در پایان تهمت‌ها و تخریب‌های دشمن به راحتی بر روی افکار جامعه تأثیر می‌گذارد.

کوشکی در پایان خاطرنشان ساخت: شیخ فضل الله نوری بسیار بالاتر از زمانه خود می‌فهمید و به دلیل که جامعه معاصرش فاقد بصیرت بود، هیچ کس از او دفاع نکرد و حتی علمای زمانش در مقابل دغدغه‌های او سکوت کردند و نتیجه آن شد که شیخ تنها ماند و شهید بصیرت خود و کم بصیرتی زمانه‌اش شد.