تاکنون چقدر تهیه کنندگان متوجه مشکلات زنان به دلیل عدم توجه عرف به شأن فرهنگی و اجتماعی آنان بوده اند و در جهت رفع آن با ابزار فیلمسازی تلاش کرده اند و تا چه اندازه نمونه های ارزشمند و تاریخی حضور زنان در تاریخ و فرهنگ جامعه ایران به تصویر کشیده شده است ؟

منتقدان حوزه اجتماعی صدا و سیما معتقدند که تصاویر ارائه شده درباره زنان از سوی رسانه ملی عموماً یکسویه است.

اکثر فیلم ها و سریالها طوری نشان می دهد که زنان هیچ گاه در امور اجتماعی کاردان و فهیم نیستند و چنانچه زنی عاقل و خردمند نشان داده می شود لزوماً رفتارهای خشن و مردانه دارد .

در بیشتر سریالها زنان یا در حال گریه هستند یا فریادزدن، زود فریب می خورند و یا گاهی بسیار مستبدند. در هر صورت، تصویر ارائه شده از واقعیت رفتاری عموم زنان جامعه دور است.

برخی دیگر از منتقدان این طور ابراز نظر می کنند که شخصیت زن چادری یا به تعبیر اکثر فیلم های نمایش داده شده؛ زنان سنتی،اینطور است که : زن محجبه شخصیتی مورد ظلم ، واپس گرا، به دور از اجتماع، بی توجه و بدون تیز بینی ، فضول، بداخلاق و … است.در حالی که این واقعیت جامعه زنان مذهبی کشور نیست و به شدت از تصویر حقیقی و اثر گذار این زنان در دل خانواده ها  و همچنین اجتماع پیچیده امروز فاصله دارد.

منتقدین معتقدند رسانه قادر است با ارائه تصویر مثبت و سازنده از روابط خانوادگی و اجتماعی زنان مذهبی و سنتی جامعه که حقیقتاً وجود دارد و امری عمومی است در زمینه رواج نگرشهای دینی در بین اقشار جامعه سهم بسزایی داشته باشد.

در حالی که آنچه از زن در برنامه های مستند و داستانی رسانه ارائه می شود فاصله عمیقی با جامعه دارد.

در بسیاری از فیلمها، زنان موفق در عرصه اجتماعی، مجرد، بیوه، مطلقه و یا در شرف متارکه هستند این شرایط به طور ضمنی القاء می کند که زن موفق نمی تواند همزمان دارای جایگاه خانوادگی و اجتماعی باشد و برای رسیدن به یکی، دیگری را باید رها کند.

از نظر منتقدان به نظر می رسد تولید کنندگان ، کارگردانان و فیلم نامه نویسان در برج عاجی نشسته اند و از همان نقطه دور باش و کور باش به مسائل جامعه زنان می نگرند و یا بیشتر توجهشان به نگاه تهیه کنندگان آن سوی آبی است و خلأ نگاه بومی در حوزه تصویری کاملا مشهود است.

این سؤال بارها تکرار شده که تا کنون چند سریال نقش سنتی و عمیق مادران را با توجه به شأن تربیتی زن ملاک قرارداده، یا نقش دختران را در تلطیف فضای خانواده و رسم یادگیری همسر داری و خانواده داری لحاظ کرده ، چقدر تهیه کنندگان متوجه مشکلات زنان به دلیل عدم توجه عرف به شأن فرهنگی و اجتماعی آنان بوده اند و در جهت رفع آن با ابزار فیلمسازی تلاش کرده اند، تا چه اندازه نمونه های ارزشمند و تاریخی حضور زنان در تاریخ و فرهنگ جامعه ایران به تصویر کشیده شده است ؟

به نظر می رسد این همه کم کاری به دلیل عدم توانمندی یا نبود منابع غنی محتوایی نیست بلکه منتقدان معتقدند مانند بسیاری مقولات دیگر مشکل در عافیت طلبی و راحت آسایی عده ایست که تولیدات تین ایجری و پر رنگ و لعاب ، عشق های چند ضلعی و کپی برداری از نمونه های خارجی را در کم کردن زمان و هزینه تولید و افزودن سود مالی مؤثر می دانند.

از دید صاحب نظران واقعیت این است که جامعه هنری خصوصاً در عرصه فیلم و سریال هرگز نتوانسته به فرهنگ اقشار جامعه بزرگ خود، که خانواده های ایرانی هستند ادای دین نماید چه در سینما و چه در تلویزیون که این مشکل به جهت گستردگی مخاطب رسانه ملی عمیق تر و غم انگیز تر است.

چرا در بسیاری از فیلمها، زنان موفق در عرصه اجتماعی، مجرد، بیوه، مطلقه و یا در شرف متارکه هستند؟ این شرایط به طور ضمنی القاء می کند که زن موفق نمی تواند همزمان دارای جایگاه خانوادگی و اجتماعی باشد.

هه این انتقادات در حالی مطرح می شود که مسئولین عالی رتبه کشور نگاه کاملاً شفاف و متعالی نسبت به جایگاه زن دارند.

به طور مثال رهبرمعظم انقلاب مکرر بر تبین کرامت و شأن خانوادگی زن در سیما تاکید می کنند و می فرمایند: «باید در صدا و سیما به گو نه ای با مقوله زن برخورد شود که مکرمت و شأن خانوادگی او به درستی در جامعه تبیین شود.(دیدار با کار کنان صدا و سیما ۱۰/۵/۷۵،کیهان)»

رهبرمعظم با تاکید بر ارائه چهره اصلی زن در سیما می فرمایند:«ما بایستی زن را، هم با حجاب نشان بدهیم ، هم سرشار از ارزش هایی که اسلام و انقلاب برای او در نظر گرفته است؛ یعنی نجابت و عفت زن. مهم ترین مسئله، آن گوهر عفت زن، آن عنصر اصلی و رکن اساسی خانواده بودن، آن عضو اصلی و رکن اساسی فعالیت های جامعه بودن، آن تأثیر زن در رشد جامعه مردان، آن تأثیر زن در واقعیت های گذشته ما- از قبیل انقلاب و جنگ و غیره است(دیدار با اعضای سیاستگذاری صدا و سیما ،۱۴/۱۲/۶۹ )»

مقام معظم رهبری در فرازی دیگر از سخنانشان تاکید بر دوری از نقش های پست کننده برای زنان در برنامه ها می کنند و می فرمایند :«در مورد مسئله زن نیز دو عیب اساسی در برنامه های گذشته صدا و سیما وجود داشت؛ یکی این که ارزش حجاب از بین رفته بود که نقش های پست کننده به زن داده می شد . در عیب اول، یکی ارزش زیر سؤال می رفته و پایمال می شده که آن ارزش حجاب بوده است ؛ اما در عیب دوم گاهی همه ارزش های بشری که برای زن مورد نظر می باشد. زیر سؤال می رفته است چنان چه داستان عاشقانه ایی نقل می شده داستانی بوده است که زن در آن جا بالاخره همان نقش صهیونیست پسند و استکبار پسند خودش را دارا بوده است و غالباً و قاعدتاً در چهره یک مادر، یک همسر خوب و یک انسان کارآمد ارائه نمی شده است. باید این دو عیب برداشته شود.(بیانات در دیدار با اعضای شورای سیاستگذاری صدا وسیما، ۱۴/۱۲/۶۹)»

با توجه به رهنمودهای مقام معظم رهبری به راستی زن تصویر شده در برنامه های ما چقدر به توسعه هویت فردی او کمک کرده است؟شخصیت فردی و خصوصیات فردی زنان در جامعه مسلمان ایران چگونه منعکس می شود ؟

واقعیت این است که نگرش صدا و سیما  نسبت به زنان در بیشتر برنامه ها ، نگرشی سطحی است و این سطحی نگری مانع نشان دادن چهره واقعی زن مسلمان ایرانی به مخاطبان پر شمار این رسانه ملی شده و چه بسا تعریفی نادرست ارائه داده است.

لازم است مسئولین این رسانه پر مخاطب که به حق دانشگاه نامیده شده بیشتر به کیفیت برنامه های تولیدی خود خصوصاً در مورد زنان که نقش عمده ای در رشد جامعه دارند توجه نمایند.

منبع:نشریه الکترونیکی چارقد