فرشيد جزايري در گفت‌و‌گو با خبرنگار بهداشت و درمان فارس، افزود: توليد دارو در كشورهاي كمتر توسعه يافته هنوز امري استراتژيك تلقي مي‌شود و خوشبختانه كشور ما همپاي كشورهاي پيشرفته در زمينه ارتقاي صنعت داروسازي در حال تلاش است اما هر گونه ظرفيت سازي در اين عرصه نيازمند رعايت 3 اصل مهم همسان سازي، رعايت و انطباق با مقررات ملي يا جهاني و ايجاد ساز و كارهاي خودجبراني و كنترلي است كه متأسفانه در كشور ما كمتر به آن توجه مي‌شود.

وي افزود: منظور از ظرفيت سازي در يك مجموعه توليدي اين است كه نگاه آينده‌نگر و سيستماتيك داشته باشد و فقط به توسعه فيزيكي امروز توجه نكند بلكه برخلاف نگرش توسعه روستايي كه در آن مثلاً بدون ايجاد ظرفيت جديد توليد آب فقط انشعابات آن افزايش مي‌يابد و به اين نگاه مي‌شود كه اين توسعه فيزيكي چه آثاري در آينده مثلاً 30 سال آينده دارد و با نگاه سيستماتيك و جامع نگر به تمام نيازهاي پيشتيباني و آثار آن در آينده نيز توجه شود.

مسئول فني سابق موسسه سرم سازي رازي گفت: در صنعت داروسازي كشور نيز اگر نگاه سيستماتيك و آينده نگر نباشد، افزايش خطوط توليد و توسعه فيزيكي صنايع دارويي به معناي ظرفيت سازي جديد، افزايش پتانسيل توليد و ارتقا نيست و براي اينكه يك نگاه سيستماتيك در كل صنايع دارويي كشور باشد بايد يك هماهنگ كننده ارشد براي كل اين مجموعه داشته باشيم در حالي كه اكنون چنين نگاهي وجود ندارد.

وي افزود: به عنوان مثال در زمان حاضر موسسه سرم سازي رازي بيش از 90 درصد واكسن‌هاي انساني و 100 درصد واكسن و سرم‌هاي دامي را توليد مي‌كند اما وزارت بهداشت كه مسئول سلامت مردم است هيچ نظارت و كنترلي بر عملكرد اين مجموعه ندارد، بنابراين نمي‌توان گفت كه يك نگاه سيستماتيك، جامع نگر و آينده‌نگر كه همه مسائل اقتصادي، انساني و سلامت را در نظر بگيرد بر كل مجموعه دارويي كشور وجود دارد و شاهد موازي كاري در كل مجموعه دارويي كشور هستيم.

وي اضافه كرد: مثال ديگر، مسئله ميوه در كشور است كه وزارت جهاد كشاورزي مسئول آن است اما وزارت بازرگاني با واردات بي‌رويه ميوه كل بازار ميوه و توليدات آن را تحت تأثير قرار مي‌دهد و به علت نبود يك نگاه سيستماتيك و جامع‌نگر مشكل ساز شده است در حالي كه در اين زمينه هيئت دولت مي‌تواند با يك نگاه جامع موضوع را ساماندهي كند.

مشاور دبير كل كميته دائمي پدافند غير عامل كشور گفت: توليدات دارويي كشور را مي‌توان به 3 دسته داروهاي شيميايي، بيوتكنولوژيك و راديوداروها تقسيم كرد كه بخش مهم و حساس‌تر اين مجموعه داروهاي تزريقي و بيوتكنولوژيك هستند.

وي تأكيد كرد: 100درصد سرم هاي ضد عقرب و مارگزيدگي و ديفتري و حدود 95درصد واكسن‌هاي انساني كشور در موسسه سرم سازي رازي توليد مي‌شود كه زير مجموعه وزارت جهاد كشاورزي هستند و وزارت بهداشت نظارت مستقيمي بر اين مركز قديمي كه اصول بهينه توليد در آن رعايت نمي‌شود، ندارد، انستيتو پاستور ايران كه زير مجموعه وزارت بهداشت است فقط 2 واكسن هپاتيت B و «ب ث ژ» را توليد مي‌كند و در كل كشور در زمان حاضر فقط خط توليد واكسن هپاتيت B داروي سيستم كنترل اصول بهينه توليد يا GMP است.

وي اضافه كرد: اصول بهينه توليد در واقع مجموعه قوانين و مقرراتي است كه رعايت همه آنها موجب تضمين كيفيت محصول نهايي مي‌شود و براي رعايت اين اصول يك مجموعه توليد دارو نيازمند آزمايشگاه‌ها و اصلاح فضاهاي فيزيكي است تا علاوه بر تضمين كيفيت محصول، سطوح ايمني براي كاركنان و اصول امنيت زيستي براي عموم مردم رعايت شود.

وي گفت: متأسفانه در موسسه قديمي و 90 ساله سرم سازي رازي اين اصول رعايت نمي‌شود و خطرات زيادي هم كاركنان اين موسسه و هم مردم مناطق اطراف آن را در حصارك كرج تهديد مي‌كند و در اين موسسه با داشتن فضاي 92هكتاري در زمان ساخت به مسائل و نيازهاي امروز كه شاهد زندگي انسانها در اطراف آن هستيم توجه نشده است.

مسئول فني سابق موسسه سرم سازي رازي تأكيد كرد: متأسفانه در بيش از 95 درصد خطوط دارويي كشور اصول بهينه توليد يا GMPرعايت نمي‌شود و اين مسئله نه تنها باعث خطرات و تهديدات سلامت براي كاركنان و مردم اطراف اين مراكز شده است بلكه باعث شده توليدات اين محصولات قابل صادر كردن هم نباشد.

اين داروساز اضافه كرد: اينكه سازمان بهداشت جهاني، وزارت بهداشت ايران را به عنوان نايب ناظر خود در توليد واكسن در منطقه امرو معرفي كرده است به معناي رعايت اصول بهينه توليد در خطوط توليد واكسن كشورمان نيست و در زمان حاضر فقط خط توليد واكسن هپاتيت B اين شرايط را دارد.

وي گفت: مسئله ديگر الزام در رعايت ساز و كارهاي خود جبراني در هر موسسه اقتصادي و توليدي و از جمله داروسازي است بايد در كل فرآينده يك مجموعه و براي تك تك اجزاي آن يك اصول و استانداردهاي حداقلي تعريف شود كه خطاهاي كاركردي و كمبودهاي آن را هشدار دهد و مثلاً اگر مواد اوليه آن به حدي برسد كه توليد، 6ماه آينده متوقف شود هشدار دهد و سيستم بايد آلترناتيوهاي لازم براي جايگزين كردن را داشته باشد تا توليد متوقف نشود.

وي افزود: اهميت اين مسئله به خصوص در شرايط فعلي كه در تحريم هستيم به مراتب بيشتر است اما متأسفانه اصول و ساز و كارهاي خود جبراني در اكثر صنايع كشور و از جمله صنايع دارويي رعايت نمي‌شود و نه تنها اكنون شاهد توقف برخي توليدات دارويي هستيم بلكه در بسياري از توليدات دارويي نيز مجبوريم مواد اوليه را از كشورهاي دست چندم بخريم و به همين علت كيفيت بسياري از داروها افت كرده است.

جزايري گفت: بيش از 90درصد صنايع دارويي كشور واحدي به نام R&D دارند كه وظيفه آن اين است كه در كنار تلاش براي توليد فرآورده‌هاي جديد به مسائل مربوط به خودكنترلي سيستم نيز توجه كند اما متأسفانه اكثر اين واحدها به اين موضوع توجهي ندارند.

وي ادامه داد: نكته مهم ديگر اين است كه در صورتي كه اين اصول 3 گانه شامل همسان سازي؛ نگاه سيستماتيك، رعايت اصول و مقرارت توليد بهينه و ساز و كارهاي خودجبراني در يك مجموعه دارويي و توليدي نباشد و در واقع مجموع به روز نباشد، نخبگان تمايلي به حضور در آن ندارند. در واقع بدون اطلاع و پايبندي به نگرش توسعه و تكامل سيستماتيك و بدون انطباق با قوانين ملي و بين‌المللي نمي‌توان شاهد حضور نخبگان بود. مديران چنين مجموعه هايي نيز خلاق و نوآور نخواهند بود و با ادامه اين روند شاهد مهاجرت بيشتر نخبگان خواهيم بود.