ادیان ابراهیمی، همگی ادیان توحیدی هستند كه در خاورمیانه به‎وجود آمده‎اند و خدای واحد را ترسیم و تبیین می‎كنند. این ادیان ابراهیمی یك نوع تحرك بزرگ جغرافیایی در منطقه خاورمیانه داشته‎اند كه این تحرك خودش باعث پراكنده شدن ادیان در سطح جهان شده است.

تمام پیامبران ابراهیمی در یك نظام جغرافیایی در حركت بوده‎اند. پیامبر اسلام نیز چه قبل از اسلام و چه بعد از اسلام چنین رویه‎ای را دنبال می‎فرمود تا جایی كه در اواخر عمر شریفش به مرزهای بزرگ روم رسیده بود. نامه‎هایی هم كه در سطح بین‎الملل نوشت بسیار مهم بود؛ نامه‎هایی به ایران و روم و چین. این نشان می‎دهد كه اسلام در یك جریان بین‎المللی می‎تواند رشد كند. بنابراین ما باید برای تحرك، یك جریان بین‎المللی را ایجاد كنیم.

در این مسیر، مستقیما باید به سراغ كشورهای پیشرفته در آمریكا و اروپا رفت و البته یك حضور علمی و فكری داشت، نه این‎كه یك راه تروریستی مثل القاعده كه راهی به‎شدت انحرافی است را پیمود. بر همین اساس، روی ارتباطات جهانی و میان فرهنگی باید كار كنیم. از طرف دیگر، یكی از مهم‎ترین بحث‎هایی كه در رابطه با اسلام و پیامبر (ص) باید دنبال كرد، این است كه اسلام با توجه به سایر ادیان ابراهیمی معنا می‎یابد. یعنی بدون فهم ادیان ابراهیمی به فهم اسلامی نمی‎رسیم.

بر همین اساس، ابتدا باید مطالعه یهودیت و مسیحیت و سپس اسلام را داشته باشیم، به این علت كه گرچه یهودیت یك دین قومی است و تنها نیم درصد (نه حتی یك درصد) از جمعیت جهان را داراست، ولی 30 نظام اقتصادی دنیا مستقیم و غیرمستقیم به‎دست آن‎هاست. پس بدون مطالعه یهودیت و نظام فكریش نمی‎توان در جهان امروز وارد شد، چون دانشگاه‎ها و مؤسسات تحقیقاتی و رسانه‎های برجسته همه در درست یهودیان است. از طرف دیگر، نزدیك 2 میلیارد از جمعیت جهان نیز مسیحی هستند. پس بدون مسیحیت هم نمی‎شود با دنیای امروز ارتباط داشت.

اسلام نیز تبیین خودش را در ارتباط با این ادیان دانسته است. در قرآن بارها آیه «مصدق لما بین ایدیهم» مشاهده می‎شود. یعنی قرآن تصدیق كننده دو كتاب پیشین است. پس بدون تورات و انجیل نمی‎توان قرآن را فهمید. اخیرا هم كارهایی را در زمینه ساخت فیلم‎هایی، چون «ملك سلیمان» و «اصحاب كهف» و... انجام داده‎ایم كه البته بسیار مهم است. پس بایستی برای تبیین انحراف و اصلاح در ادیان ابراهیمی به مطالعه میان‎دینی یهودیت و مسیحیت پرداخت. قرآن در سوره حمد كه متعلق به پیامبر است (حضرت در خطبه غدیر می‎فرماید: ...انزل فیَّ. سوره حمد خود من هستم. در مورد خود من نازل شده) وقتی وارد آیه اهدنا الصراط المستقیم، می‎شود، با این صراط مستقیم شخص پیامبر اكرم (ص) معرفی می‎شود. بعد می‎فرماید: نگاه كنید در تاریخ و ببینید الذین انعمت علیهم، چه كسانی هستند؟ این را قرآن تفسیر می‎كند، آن‎جا كه می‎فرماید: انعم‎الله همان صدیقین و مرسلین و پیامبران‎اند. پس بدون شناخت تاریخ انبیا، نمی‎توان تاریخ اسلام را ‎شناخت.

انحرافی كه در یهودیت ایجاد شد و در مقابل خدا ایستادند و خدا را تعطیل كردند و اومانیسم را به‎وجود آوردند و گفتند: یدالله مغلوله باعث شد تا مصداق مغضوبین قرار گیرند. و بعد هم مسیحیت كه الضالین شدند. البته مسیحی‎ها غضب شده نیستند، ولی گمراه شدند؛ یعنی یهودیان اول و مسیحیان دوم. این مسئله مهمی است، چراكه آیه قرآن صراحت دارد بر این‎كه از آنان نباشید. یهود مبنا را تنها بر فقه گذاشتند. سعی كردند بدون اخلاق و كلام مسائل را فقط بر پایه فقه بنا كنند. این‎جا شد كه حتی ربا جایز شمرده شد. زنا با محارم خواهر و برادر، پدر و دختر جایز شمرده شد. چراكه وقتی مسائل صرفا فقهی شد، بالاخره یك توجیهی برایش پیدا می‎شود! آن‎ها كه فقهی عمل می‎كنند، اوج سكولاریسم هستند. چرا الضالین مسیحی شد؟ چون مسیحیت به فقه یهود، عرفان و اخلاق را اضافه كرد و البته بدون عمل به كلام به ا‎نحراف كشیده شدند. نقصان آن‎ها این‎جا بود.

اسلام از یك طرف یهودی فقه‎گرا و از طرف دیگر مسیحی عرفان‎گرا (كه همه فرقه‎های عرفانی انحرافی از مسیحیت است) را قبول ندارد. اسلام امت وسط است. پس اصلا مبنای اسلام بر یك دین میان‎فرهنگی است. نكته اصلی بحث ما نیز مبنایی است كه اسلام گذاشته است. قبل از رحلت پیامبر (ص) آن‎جا كه آن حضرت در غدیرخم خطبه ایراد می‎كند درمی‎یابیم كه امت وسط فقط شیعه است. چون دیدیم از اهل سنت فقهی حجاز یا خاورمیانه جنوبی، بالاخره وهابیت درآمد. آنان به‎نوعی یهودی مسلك هستند و زبان عربیشان به عبری بسیار نزدیك است. از طرف دیگر، اهل سنت عرفانی در خاورمیانه شمالی (حوزه شام) نیز به‎سوی مسیحیت رفتند و مسیحیت را باز تولید كردند كه از آن ابن‎عربی درآمد و آن‎ها مسیحی‎گرا هستند. پس اهل سنت فقهی به یهودیت گرایش دارد و اهل سنت عرفانی به مسیحیت. باز هم صراط‎المستقیم نشد!

 این صراط‎المستقیم تنها در مذهب شیعه و در وجود نازنین ائمه اطهار مجسم است. كه هم عرفان در آن است و هم كلام و هم فقه. عرفانی كه در امام حسین (ع) تجلی می‎یابد، به علم كلام در امام باقر (ع) می‎رسد و در امام صادق (ع) تجسم فقهی پیدا می‎كند. و فلسفه تاریخیش هم به‎خوبی تحرك‎زاست. از گذشته به آینده. در زیارت وارث به‎خوبی پیداست. از آدم (ع) شروع می‎شود تا امام زمان (عج). ما هم این وسط‎ها هستیم. فقه و كلام و عرفان به صورت صرف نیست، بلكه مجموعه‎ای از این علوم مختلف در كنار هم اسلامی را ساخته‎اند كه بسیار زنده و فعال و پویاست. بنابراین ما دچار نیهیلیسم و پوچ‎گرایی نمی‎شویم، همه این‎ها پیشرفت‎گراست و دچار كمبود معنا هم نخواهیم شد. رشد و پیشرفت كلام و عرفان و فقه را داریم كه به پشتوانه آن، پیشرفت در سایه اسلام و مذهب تشیع را خواهیم داشت.