بعد از جنگ عموما قرائتی که از فضای معنوی ارائه می شد قرائت معنوی فردی و یا قرائت دسته جمعی با رویکرد حداقلی بود. در جریان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، جامعه شاهد تحول در فضای معنوی کشور بود. قبل از انقلاب دسته جات سینه زنی به صف مقابله با استبداد داخلی و تظاهرات انقلابی تبدیل می شد و مابین پیروزی انقلاب و شروع جنگ به تببین خصومت های استکبار جهانی که نمونه بارز آن مداحی شهید رجب بیگی جلوی لانه جاسوسی آمریکا در محرم 58 بود که با صدایی نه چندان زیبا و شعری چکشی می خواند:  کار آمریکا بود، نقشه ی سیا بود، مرگ به کارتر...  و در زمان جنگ که هیئات مذهبی پمپاژ شور و شعور برای حضور در جنگ نابرابر علیه دشمن متجاوز بود. و اکنون هنگامه ی جنگ فقر و غنا است. آیا نباید فضای هئیات به سمتی برود که این جنگ در آن بود و نمود یابد؟

جنبش عدالت خواه بااحیای گفتمان امام و مطالبه ی آرمان های انقلاب یک گفتمان حداکثری ایجاد کرد. و حال نوبت آن است که به عدالت و سیاست عنصر معنویت را هم بیفزاید و مثلث عبودیت را تکمیل کند. جنبش باید بتواند با یک نواندیشی، قرائت جدیدی از معنویت متناسب با فضای امروز و در همان حال و هوای دیروز در فضای حاکم بر هیئات مذهبی ارائه دهد. باید اتفاق روحانی در جان و روح فعالیت های تشکل ها دمیده شود. ماهیت تشکیلات اسلامی را یک ماهیت اجتماعی با یک قرائت حداکثری تعریف کرده ایم اما نتوانستیم برای معنویت یک قرائت حداکثری اجتماعی تاثیرگذار تعریف کنیم. برای نفی سکولاریزم باید دستگاه اجرایی تشکل با ارزش های معنوی و الهی آمیخته باشد. جنبش باید بتواند بین سه قطره ی خون، عرق و اشک ارتباط برقرار کند و دستگاهی تعریف کند که به این سه همزمان بپردازد.

راهکار موجود داشتن نگاه تاریخی و رسیدن به خودآگاهی و دریافت جایگاه خود درعالم است. جنگ، جنگ فقر و غنا است و باید دستگاه های اجرایی صف قتال این جنگ باشند. نکته ی دوم جا انداختن همین مبنا و تبیین نسبت جنگ امروز، معنویت و تشکل دانشجویی است. بعد از آن ما به یک  تفکر کل نگر در طراحی سیستم اجتماعی نیازمندیم که اصول و مبانی این قضیه را هضم کند و با.نوآوری و جرات در تعریف یک الگو پیشقدم شود و البته در تعریف الگویی نو دچار دگراندیشی نشود و از اصول و ارزش های ثابت این امر عدول نکند. البته این مسیر بیش از هرچیز به جان های آماده و روح های پالایش شده نیازمند است. در ادامه باید به بازتعریف عرفان اجتماعی امام در مقابله با عرفان های تخدیری و فردی و یا فعالیت های جمعی عریان از معنویت پرداخت.  این ها همه جملات پیر فرزانه ی ماست که فراموش کرده ایم: ما ملت گریه ی سیاسی هستیم/ باید سینه زدن هم محتوا داشته باشد/باید ستمگران و یزیدیان هر عصر و مصر از عزاداری ها ی ما بر خود بلرزند/ نماز بخوانید از همه ی فریادها بلندتر است(نماز را بپا دارید نه بخوانید) / مسجد مرکز اجتماع سیاسی است/ ای ملت مسجدهای خودتان را حفط کنید/ مسئله کربلا که خودش در راس مسایل سیاسی هست باید زنده بماند/ مجالس بزرگداشت سید الشهدا که مجالس غلبه سپاه عقل بر جهل، و عدل بر ظلم، و امانت بر خیانت، و حکومت اسلامی بر حکومت طاغوت است هرچه باشکوه تر و فشرده تر برپا شود و بیرق های خونین عاشورا به علامت حلول روز انتقام مظلوم از ظالم هرچه بیشتر افراشته شود.

روش های اجرایی که می توان پیشنهاد داد از این قرار اند: بازگشت برخی فعالیت ها به دامان مسجد و هیئت های شهری همراه با تحول در نحوه ی ارائه ی برنامه ها. مثل هیئتی که در آن مردم شکواییه هایشان را مطرح می کنند. نمازجمعه ای که از مسئولین حاضر یقه گیری شود نه تشکر به خاطر ادای نماز!/ نهایت استفاده از محرم امسال در طرح مسایل عدالت خواهانه و انقلابی(سرایش مداحی های عدالت خواهانه و استکبار ستیز، جلسات سخن رانی متفاوت و اجتماعی- سیاسی، مکان برگزاری متفاوت: مثلا حسینیه ای خرابه در دل جنوب شهر)/تکمیل و ترمیم فضای اردوی جنوب و اردوی مناطق محروم با نگاه های فسادستیزی و ترجمه ی دوباره جنگ فقر و غنا(پیوند سه قطره ی خون و عرق و اشک)/آموزش روش نقد برای اعضای تشکیلات که هم عدالت خواهانه و صریح باشد و هم اخلاقی و سازنده /توجه به قواعد فقهی و اخلاقی امر به معروف و نهی از منکر (وجه سلبی . ایجابی) و آموزش آن، ارتباط با محرومین با دو هدف 1) رسیدگی به وضعیت محرومین و مطالبه ی عدالت از مسئولین برخاسته و برخواسته از یک احساس نیاز واقعی و با داشتن اطلاعات عینی 2) بهره مند شدن از تاثیرات تکوینی، معنوی و انگیزشی این ارتباط.

فراموش نکنیم که انقلابی که مبانی خود را از عاشورا می گیرد اگر پیوندش را با هویت خود و گذشته ی خود قطع کند، آیا پوسته ای توخالی نخواهد شد؟  با آن همه ظرفیت انقلاب و دفاع مقدس و خود عاشورا و پتانسیل فضایی که اکنون به وجود امده است، آیا حقیقتا کم کاری نشده است؟

هر چند اشک و سینه زنی و ماتم و عزا در نگاه دینی موضوعیت دارد و قرائت مارکسیستی از عاشورا را بر نمی تابیم اما این حزن و اشک و ماتم طریقتی است برای بازسازی هویت انقلابی و مجاهدانه و عاشورایی عزاداران حسینی تا از مرحله ی انگیزه ی صرف خارج شده و وارد مرحله ی اندیشه و عمل شود. نکته این جاست که با ده روز عزاداری و سینه زنی و حتی سخن رانی های آن چنانی و عاشورایی، هویت محرم فقط معرفی و یادآوری می شود و نه تثبیت و تبدیل به رفتار.

نتیجه آن که:

1     باید شور انقلابی به نوحه ها و سینه زنی ها و فضای عاشورایی محرم بازگردد و قرائت پویای زمان حاضر از عاشورا ارائه شود و جبهه ی امروز در خلال عزاداری برای جنگ دیروز و محرم 61 تبیین گردد. و جنگ امروز جنگ فقر و غناست... ببینید و بیندیشید که چگونه می توان قرائت پویای متناسب با مسایل زمان را از فضای محرم و عاشورا استخراج کرد.

2)      باید کار فرهنگی برای عاشورا معطوف به یک دهه و دو ماه نشود تا بتوان جریان سازی کرد و طیف عظیمی از جامعه را با خود همراه نمود. باید هر روز کار کرد تا هویت انقلابی و اجتماعی محرم نیز هم چون هویت معنوی و روحانی عاشورا بازیابی شود.

3)      باید مبنای کار امام حسین (علیه السلام) و دلیل حج نیمه تمام و آغاز جهادی که پایانش روشن بود... در منابر و محافل و مدارس و دروس دانشگاهی گنجانده شود. و فرد با مبادی و مبانی عاشورا اشنا گردد تا بنایش را بر خشت کج اول بنا ننهد.

4)      باید بیش از پیش به شعارهای اصیل عاشورایی بازگشت تا از تحریف های ناخواسته و سهوی اجتناب کرد.

5)      باید همه ی دستگاه های فرهنگی دولتی و خصوصا مردمی در راستای تبیین پیام ها و اهداف عاشورا و برهان هایی که امام حسین برای حرکت خویش بیان فرموده اند تلاش کنند تا در خلال اشک، منش و روش گم نشود. و مهم تر آن که باید مشخص شود(حسین(ع) چه جرمی مرتکب شده بود که فقه مسلمانی جرم وی را قتل قلمداد کرده بود؟ )