ایران - زینب بردبار: چندی پیش کتاب «آسیبشناسی دینپژوهی» به قلم حجتالاسلام غلامحسین خسروپناه از سوی انتشارات پژوهشگاه فرهنگ اندیشه اسلامی به چاپ رسیده است؛ اثری که دینپژوهی بازرگان، شریعتی و سروش را به نقد گرفته بود و با اقبال خوبی مواجه شد. ظاهراً این قدم اول پروژهای است که به زودی شاهد ادامه آن در تألیفات دیگری هستیم. به سراغ او رفتیم تا از چند و چون کاری که پیش گرفته، باخبر شویم.
وقتی کتاب را دیدم، ابتدا فکر کردم یک تکنگاری درباره سه متفکر مشهور است و دیگر تمام. اما شنیدم جلدهای دیگری نیز در همین راستا در راه است. آنها چه هستند و چرا به صورت متمرکز ارائه نمیشوند؟
کتابی که گفتید، شرح و سپس نقد سه دینپژوه عمده است اما پس از آن میبایست ابعاد دیگر مسئله را میشکافتم. آسیبشناسی جریانهای فکری ایران، آسیبشناسی خرده فرهنگها و آسیبشناسی گفتمان روشنفکری لیبرال عناوین مجلدات بعدی است که به همین ترتیب به چاپ میرسند. این چهار اثر هدف مشترکی را دنبال میکنند که در واقع کاوش جریانهای فکری و فرهنگی است. اما برای رعایت حال مخاطب ترجیح دادم که به صورت جداگانه بیرون بیایند. به این ترتیب، خواننده میتواند جلد مناسب با نیاز خود را تهیه کند. در صورت چاپ متمرکز، قیمت پشت جلد بیشتر میشد و اختیار مخاطب برای انتخاب نیز محدود میشد.
جلد چهارم، یعنی آسیبشناسی دینپژوهی لیبرال، در همین کتاب (خاصه در موردکاوی بازرگان و سروش) به چشم میخورد. چرا آن را تکرار کردهاید؟
جلد چهارم به صورت موسع به آرا و افکار سروش پرداختهام. ایشان هنوز زنده هستند و همان طور که در کتاب اول گفتهام، فراز و نشیب زیادی داشتهاند.
آیا شما به دنبال یک نوع دینپژوهی ایمن هستید که از مشکلات افرادی که بررسی کردهایم، در امان باشیم؟
بله، زیرا نباید در دینپژوهی نقض غرض کرد. اساساً دو نوع دینپژوهی کلی وجود دارد؛ اجتهادی و التقاطی. در دینپژوهی اجتهادی از نصوص و عقل دینی در طول هم بهرهبرداری میشود. محقق به صورت روشمند با پرسشهای زمانه درگیر میشود. ولی مراقب است از مدلول و معنای اصلی متن، فاصله نگیرد. در مقابل دینپژوهی التقاطی میخواهد با پیشفرضهای خود از سوسیالیسم تا لیبرالیسم به متن مراجعه کند. یعنی با دستاوردهای عقلی خود در عرض متن دینی قرار میگیرد و اغلب نص مقدس را به تبع عقاید خویش تأویل میکند.
این موضوع چه مدت است که فکر شما را درگیر کرده است؟
نزدیک به 20 سال است ولی شروع تدوین این کتابها به سال 1380 بازمیگردد.
آیا اینها تفصیل کتاب «جریانهای فکری ایران معاصر» هستند که زمانی به صورت سخنرانی و مقاله چاپ میشد؟
همین طور است. مدتی است این مباحث را به صورت درسگفتار ارائه میکنم و دوستانی زحمت پیاده کردن و تنظیم آن را کشیدهاند. بیشتر آنها را تکمیل کردهام که به مرور چاپ خواهند شد.
نظرات کاربران :