ابراهيم فياض در گفت‌وگو با خبرنگار سرويس دفاع مقدس برنا، گفت: مردم ما به سادگي بلاها را به فرصت­ها تبديل مي­کنند، يکي از ناهنجاري­هاي اجتماعي که جنگ به وجود آورد به هم خوردن ساختار بعضي از خانواده­ها بود. مثلا پسر يا پدر خانواده شهيد شد و اين ساختار خانواده را به هم ريخت. البته در خيلي از خانواده­ها­ مشکل با ازدواج برادر شهيد با همسر شهيد حل شد و مسأله­اي از نظر اقتصادي براي آنها پيش نيامد. اين خانواده­ها سعي کردند آسيب را تا جايي که مي­توانند ترميم کنند.

استاد دانشگاه تهران درباره ساختار اجتماعي شهرهاي مختلف ايران در دوران جنگ گفت: در جنگ ساختار اجتماعي ما از حالت شهرهاي بسته در آمد و به شهرهاي باز تبديل شد. اين اتفاق يک دليل روشن داشت؛ آدم­ها قبل از جنگ شايد هيچ‌وقت همشهري خودشان يا مردم شهرهاي ديگر را به اين سادگي نمي­شناختند اما وقتي لشکري از استان تهران يا استان فارس يا استان­هاي ديگر جمع مي­شد، رزمندگان با هم استاني‌هايشان آشنا مي‌شدند و اين خودش گاهي باعث رفت و آمدهاي خانوادگي و ازدواج مي‌شد. به همين دليل جنگ باعث رشد خانواده‌ها ­شد.

فياض درباره ادامه رابطه مردم بعد از سال‌هاي جنگ تصريح کرد: گاهي ميان رزمنده‌ها آشنايي اقتصادي اتفاق مي­افتاد. الان کساني را مي‌شناسم که بعد از جنگ همديگر را پيدا کرده­اند و با هم کار اقتصادي در شهرستان­ها انجام مي­دهند، يعني بچه­هاي جنگ بعد از جنگ همچنان با هم رابطه دارند و کار مي­کنند. اين مسأله پس از جنگ يک نوع انسجام کلان کشوري به وجود آورد.

اين جامعه‌شناس ادامه داد: در جنگ ارتباط بين قوم­هاي مختلف به‌وجود آمد چون بچه­هايي که به هم بر مي­خوردند از قوم­هاي گوناگون بودند اينها با هم دوست مي­شدند و ارتباط برقرار مي­کردند. ارتباط قوميت­هاي مختلف در ايران يک نوع انسجام ملي به وجود آورد.

وي به آثار فرهنگي جنگ در ايران اشاره کرد و گفت: يکي ديگر از تبعات جنگ آشنايي فرهنگي ايرانيان با هم بود چون لشکرها در خط مقدم با هم همسايه بودند و اين همسايگي باعث مي­شد بچه­ها با هم ارتباط برقرار کنند يا در اردوهايي که کنار هم پشت خط داشتند با هم آشنا شوند و فرهنگ­هاي همديگر را بهتر دريابند و با آن آشنا شوند. در نتيجه يک نوع تعامل فرهنگي هم در جنگ اتفاق افتاد.

فياض با تاکيد بر پيامدهاي اجتماعي جنگ گفت: تاحالا بيشتر به صورت تخصصي به مسأله جنگ نگاه شده و کمتر به بعد اجتماعي آن توجه کرده­اند. يک اتفاق مهم در جنگ ما رشد شخصيتي بچه­ها بود. اصلا نفس مهاجرت از شهر به سوي يک فضاي بزرگ‌تر اجتماعي به شدت باعث رشد شخصيتي بچه­ها شد. خيلي از بچه­هاي روستايي در اين محيط به شدت پيشرفت کردند. مثلا يادم هست با آقاي نوذري، وزير نفت سابق در جنگ آشنا شدم. او يکي از روستاييان کشور بود که بعدا به مقام بالايي در حراست نفت رسيد.

وي درباره پيشرفت‌هاي علمي پس از جنگ گفت: يکي ديگر از مسايلي که بعد از جنگ پيش آمد همکاري عملي بچه­هاي جنگ با هم بود. اين بچه­ها وقتي از جنگ وارد دانشگاه شدند با هر هويتي که در جنگ داشتند چه بسيجي و چه ارتشي با هم دوست شدند و کشور به‌واسطه همين همکاري‌ها به پيشرفت‌هاي چشمگيري در علم و دانش دست پيدا کرد. هم اکنون بسياري از اين بچه­ها را مي­بينيم که تيم­هاي علمي و فکري در کشور تشکيل داده­اند و با هم ارتباط دارند.

فياض با تاکيد بر تفاوت‌هاي جنگ و نظام اجتماعي در ايران گفت: البته جنگ برعکس همه‌جا که باعث انحلال اجتماعي مي­شود در ايران باعث انسجام اجتماعي بيشتر شد. مثلا جنگ، سپاه و ارتش را وادار کرد با يک نوع تعامل با هم کار کنند به طوري که امروز اين تقسيم‌بندي کار باعث شده همه گروه­هاي نظامي در ايران به شدت رشد کنند و هرکس در حوزه خودش در حال پيشرفت باشد.

وي افزود: جنگ باعث شد نوعي تقسيم کار نانوشته به وجود آيد که تا امروز هم بين نيروهاي نظامي ادامه دارد. در دوران جنگ تحول‌هاي اساسي فرهنگي در جامعه به وجود آمد. يعني جنگ يک نوع فرهنگ بزرگ ايراني را به وجود آورد که بعد از آن هويت ملي ما بر اساس همين فرهنگ شکل گرفت و اين به صورت هرمنوتيکي در طول زمان ادامه خواهد داشت. فرهنگ بزرگ ايراني و هويت ملي ما مديون جنگ است.

فياض تاکيد کرد: اين ارتباط‌ها با گذشت زمان کمرنگ نمي­شود چون جنگ هميشه در حال توليد معني است. مثلا جنگ جهاني دوم در غرب هنوز هم به شدت معني­سازي مي­کند. جنگ يک تراژدي است. هنوز هم وقتي به شهرستان­ها و مزار شهدا مي­روم  تجربه­هاي تازه‌اي از رفتار مردم به دست مي‌آورم.

اين جامعه‌شناس درباره تاثير فکر و عمل شهيدان بر جامعه به‌ويژه جوانان گفت: اين ارتباط و احترام به شهيدان هنوز هم هست. مسأله­اي که براي من جالب است اين است که نسل جديد ما يعني کساني که مثلا دايي يا عمو يا حتي پدر بزرگشان شهيد شده به وجود آنها افتخار مي­کنند. مثلا بعضي از فرزندان شهدا که الان ازدواج کرده­اند و نوه­دار شده­اند، نوه‌هاي آنها الان با افتخار مي­گويند پدر بزرگمان شهيد شده و اين نشان مي­دهد شهيدان در خانواده­هايشان اسطوره شده­اند.