حجت الاسلام فرهاد عباسی، معاون آموزشی مركز تخصصی حدیث حوزه علمیه قم

 
انتصاب آقای اسفندیار رحیم مشایی به معاونت اول ریاست جمهوری، حاشیه های فراوانی را پدید آورد. از سویی رئیس جمهور مکتبی و مردمی بر ایمان و تعهد آقای مشایی پافشاری می کند و از دگر سو گروهی از نخبگان و مردم چنین انتصابی را بر نمی تابند. اگرچه نمی توان جوسازی ها و سیاسی کاری دسته ای از فرصت طلبان را نادیده گرفت ولی پافشاری بر ابقای ایشان نیز چندان پسندیده نیست. از آن جا که بحمدالله شعار اساسی دولت نهم و دهم بر پایه های عدالت محور امیرالمومنین امام علی (ع) استوار شده است، یادآوری موضع گیری زیبای امیر مومنان (ع) در برخورد با بدخواهان «قیس بن سعد بن عباده» خواندنی است.

منطقه مصر از نظر تجاری و نظامی دارای موقعیتی استراتژیک در سده اول حکومت اسلامی بود. از همین روی حضرت مولی الموحدین علی (ع) همواره یکی از نزدیک ترین و فاضل ترین و شجاع ترین یارانش را به حکومت آن سرزمین می فرستاد. یکی از این افراد، صحابی هوشمند و با فراست «قیس بن سعد بن عباده خزرجی انصاری» بود. سیاست شناسی او ضرب المثل عرب بود تا آنجا که او را یکی از پنج سیاستمدار عرب بر شمرده اند از خود او نیز نقل شده که اگر این سخن پیامبر اعظم (ص) که «فریب و نیرنگ در آتش است» را نمی شنیدم مکارترین مردم امت رسول خدا بودم.

جناب قیس با تدابیری که به کار بست امور مصر را به خوبی سامان داد، در همین روزها معاویه نیز به طمع خلافت و خون خواهی عثمان سپاهی را علیه حضرت امیر (ع) بسیج می کرد و قصد شورش و آشوب داشت . معاویه از این بیم داشت که سپاه مصر همراه قیس به علی (ع) بپیوندد وبساط او را در هم ریزد. به همین دلیل در ابتدا از راه تطمیع و تهدید در صدد فریب قیس برآمد که با برخورد تند قیس مواجه شد و در مرحله بعد به ترویج شایعات مسموم و بی اساس در مورد او پرداخت.
 
گزارش این شایعات توسط افرادی مانند محمد بن ابی بکر و محمد بن جعفر بن ابی طالب به حضرت امیر المومنین (ع) رسید . مامورهای اطلاعات علی (ع) در شام نیز رواج این شایعات را تایید کردند. دامنه شایعات آن چنان فراگیر شد که در میان بدنه یاران و مردم و حتی خواص مخالفت های متعددی با ادامه حکومت قیس بر مصر صورت پذیرفت. منشا شایعات هم دو مورد از سیاستهای زیرکانه و مماشات گرایانه و مصلحت جویانه خود قیس بود که یکی در پاسخ به نامه ای از معاویه و دیگری در برخورد با عده ای از مخالفان علی (ع) در مصر اتفاق افتاده بود.

امام به هیچ وجه شایعات را نپذیرفت، اما یارانش سخت بر امام فشار آوردند که بر عزل این استاندار اقدام کند. امام علی (ع) با وجود اینکه می دانست قیس لحظه ای در ارادت به علی (ع) و ثبات قدم در مسیر حق کوتاهی نکرده، برای احترام به تقاضاهای یاران و بر گرداندن آرامش به جبهه خودی، قیس را به مرکز فرماندهی احضار نمود و محمد بن ابی بکر را به جایش گماشت.
 
وقتی او به نزد علی بازگشت، معاویه به «مروان بن حکم» نوشت چرا قیس را زنده گذاشتی؟ ! اگر صد هزار شمشیر زن به یاری علی روانه می ساختی در نزد من آسان تر از رفتن قیس با این همه دانش به یاری علی بود.

روانش شاد که در یاری امام حسن (ع) نیز مردانه تا آخر ایستاد.

منابع:
مجله مکتب اسلام، شماره 10، سال 80؛ مجله پاسدار اسلام، اسفند سال 1379 و فروردین 1380، شماره 231 و 232.