عضو هيئت علمي دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران ضمن تحليل مناظره احمدي‌نژاد و موسوي و بازتاب‌هاي اجتماعي و سياسي آن، به تحليل مباني فکري و گفتماني 2 رقيب حاضر در مناظره پرداخته و دو زنجيره از رويکردهاي طرفين را تبيين کرد.
دکتر ابراهيم فياض در گفت‌وگو با رجانيوز، گفت: احمدي‌نژاد فرزند ملت است. اين يک شعار نيست. او مردم را مانند يک خانواده مي خواهد و خود فرزندي از اين خانواده است که به فکر عزت و استقلالش در برابر بيگانگان است. اما در مقابل جرياني هست که مشتاق لفاظي‏هاي رنگين غربي‌هاست ولو اينکه با ذلت و سازش همراه باشد. به عکس آن‏چيزي که در مناظره طرح شد،‌ سابقه اين تفکر سازش‌گر و غرب‌گرا به رضاخان و قاجاريه برمي‏گردد که به‌دنبال نوعي استبداد دروني براي پذيرش استبداد بيروني است. يعني بتواند مملکت را از درون خفه کند تا در بيرون بتواند ژست همراهي با جهان را بگيرد.
اين استاد مردم‌شناسي و ارتباطات، در ادامه زنجيره رويکرد و عملکرد داخلي و خارجي احمدي‌نژاد را به‌عنوان نگاه اول ترسيم کرد. متن اين گفت‌وگو در ادامه آمده است:
مي توانيم فارغ از مقايسه هاي جزيي به ترسيم 2 زنجيره بپردازيم. يک زنجيره با يک رئيس جمهور مردمي شکل مي‏گيرد که چون به توانايي کشورش در برابر جهان نياز دارد لذا به سراغ مردم مي رود، به آنها آزادي اظهار نظر مي‏دهد و حرف آنها را مبناي تصميم‏گيري خودش قرار مي دهد. پس يک فلسفه سفرهاي استاني، تقويت عزت ملي است. اين مسافرت‌هاي درون کشوري در تقويت وجهه جهاني او مؤثر واقع مي‏شود. در ماجراي هسته‌اي شدن ايران نيز تنها اتکاي به مردم و همراه شدن مردم جواب داد. در واقع اول يک نوع اعتماد به نفس ملي به وجود آمد و پس از آن ما توانستيم وارد عصر اتم و از آن سو نيز وارد عرصه فضا شويم.
اعتماد به نفس ملي اين قدرت را به مديريت کشور داد که در عرصه تکنولوژيک به سوي استقلال کامل برود و حلقه تکنولوژيک ميکرو و مايکرو، يعني خرد و کلان را کامل کند. تکنولوژي ميکرو شامل فناوري‌هاي ريز و کوچک و تکنولوژي مايکرو شامل فناوري‌هاي بسيار بزرگ بود که ما در اين 2 عرصه توانستيم در همين 4 سال به استقلال چشمگير برسيم و وارد عصر فضا شويم. با استقلال در 2 حوزه مهم تکنولوژيک ما به سوي تکميل اين حلقه رفتيم و تکنولوژي هاي ميانه مانند تکنولوژي پزشکي را نيز تقويت کرديم. نکته اصلي اين بود که حاضر شديم خرج کنيم و هزينه بپردازيم اما براساس آينده نگري که داشتيم اکنون وارد باشگاه تکنولوژيک جهان شديم، اين همان رويکردي است که چين يا ژاپن انتخاب کردند و توانستند کشورشان را به جايي برسانند.
احمدي‌نژاد پيگير تحقق "دانش مردمي" شد که اکنون يکي از مترقي‏ترين نگاه‏ها به sience است. سالها پيش کسي مي خواست ماهواره را به روستاها ببرد اما بعد متوجه شد که روستاها تلويزيون و اصلاً برق ندارند. اين نوعي مديريت از درون کاخ بود اما احمدي‌نژاد با ديدن محيط بيروني، در سراسر ايران براي اولين بار توانسته به مفهوم "پاپيولار ساينس" نزديک شود. همان چيزي که چيني‏ها و امريکاي لاتيني‏ها و ژاپني‏ها به‌دنبالش بودند. چيني‏ها هنوز رشدشان را به دانش بومي متکي هستند. ادوارد هال مردم شناس شهير امريکايي بحث "لوکال ساينس" يا "دانش محلي" را مطرح کرد. در ژاپن، جنرال ميجي بر اساس دانش محلي کار را پيش برد، ‌اما در ايران ما رضاخان را داريم که دنبال دانش غربي بود و نتوانست توسعه بومي و پايداري در کشور ايجاد کند.
با تکميل اين حلقه، ايران به سوي ابرقدرتي خيز بلندي برداشت. با عزت دروني و ملي توانستيم، در بعد خارجي چانه زني کنيم و اکنون احمدي‌نژاد تنها با برداشتن گام‏هايي بسيار کوتاه مي‏تواند ما را به عنوان يک ابرقدرت جهاني مطرح کند.
فياض در ادامه رويکرد ديگري را ترسيم کرد که تبارش به قاجاريه و رضاخان مي‏رسد:
اما در مقابل اين رويکرد،‌ گروه ديگري هستند که 2 ويژگي دارند. يکي ضعف عملي در برابر دشمن و ديگري عدم استقلال فکري. قائل هستند ما بايد "پيشرفت کم هزينه" داشته باشيم. آنها مي گويند انرژي اتمي را از استراليا مي‏خريم يا اصلاً ماهواره را هم خودشان بسازند. آنها تلاش و استقامت گروه اول براي استقلال علمي و تکنولوژيک را "ماجراجويي" مي خوانند و معتقدند با اين کارها به سوي پرتگاه مي‏رويم. اتفاقاً اينها کساني بودند که در موضوع پايان جنگ، جام زهر را به امام دادند. بعد از آتش بس که مردم براي دفاع در برابر مرصاد به صورت گسترده در جبهه ها حاضر شدند، امام فرمودند که به من اطلاعات غلط دادند و اگر مي دانستم مردم اينگونه به ميدان مي آيند، قطعنامه را نمي پذيرفتم.
پس بزرگ نشان دادن دشمن يکي از معتقدات اينهاست. اين يکي از ويژگي هاي منافقين است که در قرآن ذکر شده و خداوند در برابر اينکه منافقين دائم مي گويند "دشمن قوي است و بايد عقب نشيني کنيم" پاسخ داده که "لا مقام لکم". خداوند مي گويد همه خزائن از آن ماست و همه عزت‌ها از خداست و اين ما هستيم که عزيز و ذليل را تعيين مي‏کنيم. با اين مباني است که مي بينيم طيف دوم از يک سو ايران را ضعيف نشان مي دهند و ضعفها را بزرگ‏نمايي مي کنند و حتي گاهي تبلور مفهوم اوليا الشيطان مي شوند.
به همين دليل "افول سرمايه داري در جهان کنوني" را نمي پذيرند. شما ديديد برخي در داخل ايران دائم انکار مي کنند و مي گويند چه کسي گفته بحران جهاني قوي است و بعد گروه اول را مورد تمسخر قرار مي دهند که شما خيال‌بافي مي کنيد و هر روز افول آمريکا و اسرائيل و ديگران را اعلام مي کنيد. انگار ذلت خارجي ها، ذلت اين طيف محسوب مي شود و عزت خارجي ها به معناي عزت اينان است. شنيدم اخيراً يکي از اين مدافعان سرمايه داري حتي گفته بود اگر آنها نتوانستند سرمايه داري را نگه دارند، ما مي توانيم سرمايه داري را احيا کنيم. به هر حال، نماد سرمايه داري يعني جنرال موتورز اعلام ورشکستگي کرد اما برخي انگار که به مقدساتشان برخورده است.
ويژگي دوم اين گروه،‌ غرب‏گرايي و عدم استقلال فکري است که خلاصه ما نمي‏توانيم علم بومي داشته باشيم و بايد ISI را جدي بگيريم که به اين ترتيب تمام اساتيد ما تبديل به "پژوهشگر خارجي‏ها" مي شوند. با اينکه بحران مالي جهاني، پروژه جهاني شدن را از بين برده، اما آنها اصرار دارند که ما بايد قواعد بازي جهاني را بپذيريم. اگر در نگاه گروه اول شاهد مديريت بر اساس "دانش مردمي" بوديم، ‌در اينجا شاهد "مديريت از مرکز" يا "مديريت از کاخ" براي نقاط دوردست هستيم، آن‌هم بر اساس چيزي که آن را "علم جهاني" مي خوانند.
جمع‏بندي اين است که بحث اصلي گروه اول "بازتوليد ايران" است و يحث اصلي گروه دوم، "بازتوليد غرب در ايران" است که البته شکل کپي‏برداري به خود مي‏گيرد. در دوره دولت بازسازي و نوسازي غرب در ايران بازتوليد شد اما در دولت احمدي‌نژاد ايران بازتوليد و احيا شد.