ابراهيم فياض در اين مقاله به عنصر پويايي در فرهنگ و ارتباط آن با رسانه مي‌پردازد و فرهنگ غير پويا (و در نتيجه رسانه غير پويا) را عامل افول فرهنگ مي‌داند. سپس نوآوري در فضاي فرهنگي را به دو نوع «نوآوري تقليدي فزآينده» و «نوآوري دروني» تقسيم مي‌كند كه از هنگام ورود رسانه هاي جمعي به ايران (مشروطه)، همواره در رقابت بوده‌اند.
ابراهيم فياض، مدل اول را منجر به مرگ فرهنگي و تمدني جامعه مي‌انگارد و جامعه ايراني - و به ويژه روحانيت - را به توجه و بازتوليد رسانه‌هاي سنتي اسلام فرامي‌خواند.
 
   ● نويسنده: ابراهيم - فياض 

● منبع: هفته نامه - پگاه حوزه - 1387 - شماره 232
 
  ● صفحه اينترنتي مرتبط: http://pegahhowzeh.com/official/2204/view.asp?ID=510980
 
 
   
1. (زندگي پويايي ست)، چرا كه حيات و زندگي جز به پويايي، معنا دارنمي شود و فرهنگ كه نرم افزار زندگي است نيز پويا خواهد بود. پس (فرهنگ آرام و غير پويا، فرهنگ مرده است) و فرهنگ بدون نوآوري،فرهنگ راكد است كه جز انفعال و تأثير پذيري ندارد، تا آنجا كه فرهنگي ويروسي و مريض و سخت بيمار و رو به موت خواهد شد.
 
2. ساز و كار پويايي فرهنگ با (ارتباطات و رسانه)، ارتباط مستقيم دارد. نوع (سياستگذاري ارتباطي ـ رسانه اي)، با پويايي فرهنگ وزندگي ارتباط تنگاتنگ دارد. زندگي پوياست و بايستي ارتباط و رسانه بازندگي و كم و كيف پويايي آن تنظيم شود، به گونه اي كه (عدم تنظيم زندگي با رسانه و ارتباطات) بحران زاست. اگر زندگي بر رسانه وارتباطات پيشي گيرد، ركود مي زايد و اگر رسانه و ارتباطات بر زندگي پيشي گيرد، بحران مي زايد.
 
3. زندگي كه فرهنگ مي زايد و فرهنگ ارتباطات و ارتباطات رسانه را،حال اگر زندگي كه با واسطه غريزه به وجود مي آيد و پويايي مي پذيرد،توانست نشانه هاي خود را خلق كند تا بتواند غريزه را مشروع و نظام يافته، ارضا كند، تمدن به وجود مي آيد و اينگونه ارتباطات و رسانه انگيخته از زندگي در قالب تمدني بحران زاست، نيست و بر پويايي فرهنگ و زندگي مي افزايد.
 
4. زماني كه تمدن و ارتباطات و رسانه مبتني بر آن، بر پويايي فرهنگي خود مي افزايد يك حالت (لبريزي فرهنگي) رخ مي دهد كه به ديگرفرهنگ ها در يك (ارتباط ميان فرهنگي)، تأثير مي گذارد و آنها دچارپويايي مي كنند و اين پويايي به صورت (انقطاع فرهنگي) و (انفصال تمدني) عمل مي كند كه فرهنگ هاي ديگر را بحراني يا راكد مي كند(مثل جنگ سنت و مدرنيسم در جوامع غير غربي).
 
5. (بازيابي فرهنگ هاي مورد هجوم ارتباطي ـ رسانه اي) يكي ازاساسي ترين سياستگذاري در آنهاست كه بايستي توسط رهبران جوامع مذكور انجام شود. ولي اين با يك مشكل و مسئله و معضل بزرگي روبروست و آن اينكه جوامع مورد هجوم دچار (تن پروري و ركود و يابحران) مي شوند و اين ركود و بحران، آنها را به سوي (تقليد و نوآوري وارداتي و سطحي) مي كشاند كه به (تجدد يا توسعه و ياجهاني شدن)مشهور است.
 
6. در اين وضعيت، رسانه ها و ارتباطات در اين جوامع بر زندگي پيشي مي گيرند و زندگي دچار (هيجان هاي مجازي) مي شود و اين هيجان هاي مجازي، انسان ها را (منتقد افراطي) به فرهنگ و تمدن خود مي كشاند، به گونه اي كه بر (ويران سازي) تمدني و فرهنگي مي كشاند و اين ويران سازي نام (پيشرفت) به خود مي گيرد و(انسان هاي معلق) مي آفريند كه اين (تعليق فرهنگي ـ تمدني)،انسان ها را به سوي (نوآوري تقليدي فزآينده) خواهد رساند و اين نوآوري فرآيندي به (مرگ فرهنگي و تمدني) مي انجامد كه جهاني شدن در پي آن است.
 
7. از زمان ورود رسانه هاي جمعي و تأثير گذاري اجتماعي آنها، (رسانه و تجدد) و (رسانه و توسعه) و (رسانه و جهاني شدن) وارد مقوله علوم اجتماعي و انساني شد و اين مقوله ها، همه و همه، (تقدم رسانه برزندگي) ترسيم مي كردند و معتقد بودند كه بايستي رسانه افسار زندگي دردست گرفته و زندگي را به اهداف (صاحبان رسانه) نزديك كنند. پس زندگي را تقليل به مقوله هاي خود ساخته كرده و (زندگي غير انساني) برجوامع انساني مسلط كردند و انسان ها دچار (بيگانگي و مسخ انساني)شدند.
 
8. در مقابل اين رسانه هاي مسلط و همگاني يك نوع ارتباطات ورسانه هاي مرتبط با آن مطرح شدند كه به (ارتباطات انساني) مشهورشد و رسانه هاي خودش بر اساس انسان و زندگي او بنا كرد مثل (رسانه هاي شفاهي) و روبرو تا رسانه هاي جمعي. در اين ارتباطات يك نوع (مردم محوري) وجود دارد كه در مقابل (جامعه محوري رسانه هاي جمعي) واقع مي شود و در بعد روشي به (مخاطب محوري) دست يازيده مي شود كه (مردم) مي باشند.
 
9. نوآوري بر اساس ارتباطات انساني يك نوع نوآوري مردمي و انساني و زندگي محور است در نتيجه سبب غفلت و بيگانگي و انحطاط انساني نمي شود و يك نوع (نوآوري دروني) است پس تحميل از بيرون نمي شود و اينجاست كه (اعتماد به نفس عمومي) تحقق پيدا مي كند ويك (نوآوري تطابق يافته بومي) به وجود مي آيد. اين نوآوري چون دروني است، (سريع و تراكمي) جوشش خود را شروع مي كند و اين نوآوري انقطاع فرهنگي و انفصال تمدني ايجاد نمي كند، بلكه بر عكس،(وصل تمدني و فرهنگي) را عميق تر مي كند.
 
10. برخورد اين دو نوآوري در ايران از مشروطه تا حال ادامه دارد.(روشنفكري ايراني) بر اساس (رسانه هاي جمعي)، يعني مطبوعات درمشروطه شروع كردند و در نهايت به كتاب و سپس در دوران پهلوي به راديو و تلويزيون رسيد و روشنفكران از مشروطه تا حال به وسيله رسانه هاي مذكور بر انقطاع فرهنگي و انفصال تمدني دست يازيدند و(عقب ماندگي) ايران را رقم زدند كه در پناه (باز توليد استبدادشاهنشاهي) صورت مي گرفت.
 
11. (روحانيت شيعه) با داشتن چارچوب معرفتي خاص خود، يعني (عرف گرايي فقهي) يك نوع رسانه خاص خود را ترسيم كرد و آن ارتباطات مردمي و روبرو بود كه با (فضا سازي خاص خود) در قالب معماري مساجد و حسينيه، آن را به وجود مي آورد و اين ارتباطات درتمامي اقشار اجتماعي سني و جنسي گسترده و نافذ بود و تمامي (سطوح ارتباطي) را نيز پوشش مي داد، چون روحانيت در نظام ارتباطي خود از (ارتباطات درون فردي) شروع مي كرد و سپس به (ارتباطات جهاني) مي رسيد.
 
12. (انقلاب اسلامي) بر اساس رسانه هاي مذكور شروع شد و به گونه اي سريع رشد و به ثمر رسيد كه براي بسياري ناباورانه بود به ويژه كساني كه به رسانه هاي جمعي به تحولات اجتماعي معتقد بودند ونوآوري آن را وجه خود ساخته بودند، يعني روشنفكران به گونه اي كه به مخالفت با انقلاب اسلامي و نوع ارتباطات حاكم بر آن برخاستند كه كافي است (تاريخ رسانه اي بعد از انقلاب) مطالعه شود، كه خودروحانيت بعد از انقلاب به ضرورت حكومت به طرف رسانه هاي جمعي رفت كه متوجه مشكل اين رسانه ها شده و در حال بازگشت به رسانه هاي سنتي خود مثل منبر مي باشد و اصالت و مبنا به آن مي دهد و (اخلاق وخود آگاهي) بر فرآيند ارتباطي و رسانه اي حاكم مي كند و تأثيررسانه هاي جمعي را مشروط و محدود مي سازند.